Niet kunnen voelen --Bruce Perry en de langdurige gevolgen van trauma uit de kindertijd

Gepubliceerd door Oliane op 11 december 2016

Toen ik onlangs in The Sun het interview las van Jeanne Supin The Long Shadow [1]met de bekende kinderpsychiater en neurowetenschapper Bruce Perry bekroop me hetzelfde ongemakkelijke gevoel dat ik jaren geleden ook had bij het lezen van het boek Born for Love[2].  Het is de emotioneel afstandelijke beschrijving van trauma die me tegenstaat en ik deel dezelfde ervaring met Alice Miller en met een sensitief intelligente briefschrijver op haar website als deze schrijft dat Perry veel weet over de ontwikkeling van het brein maar dat op een afstandelijke manier beschrijft[3]. Ik heb de indruk dat ook Supin iets van deze afstandelijkheid ervaart als zij schrijft dat Perry in de twee dagen dat zij hem interviewde, voornamelijk sprak over trauma uit de kindertijd in termen van neuronen en hersenontwikkeling.

Voor Perry lijkt trauma vooral te gaan over vreselijke gebeurtenissen zoals situaties van huiselijk geweld, een schietpartij op school of kinderen die verwaarloosd of misbruikt zijn. Hiermee wekt hij bij mij de indruk dat een niet-empathische, ongevoelige behandeling van het kind, bijvoorbeeld wanneer een ouder zijn stem verheft, het kind een tik op de vingers geeft, commando’s gebruikt als ‘nee’, ‘opruimen’, ‘nú’, ‘kijk me aan als ik spreek’ of met een afkeurende blik het kind aankijkt geen ernstige traumatische gebeurtenissen kunnen zijn. Maar als een kind geen liefde[4] krijgt is dat altijd een traumatische gebeurtenis en zulke absurde behandelingen die discipline[5] genoemd worden of opvoeding ervaart een kind niet als liefde. Het is een vorm van misbruik die voor het kind verbonden is met angst, vernedering, schaamte, hulpeloosheid en machteloosheid. Het kind zal zich afvragen ‘waarom doen ze me dit aan’. Zulk een behandeling verbreekt de verbinding tussen het kind en zijn ouders en het vertrouwt zijn ouders niet meer. Uit het stressonderzoek bij kinderen weten we, bijvoorbeeld uit het werk van Megan Gunnar als het gaat om cortisol[6] niveaus, dat het disciplineren van kinderen het lichaamssysteem dat stress regelt, zonder ingrijpen, langdurig kan activeren.

Het kind zal deze pijnlijke herinneringen moeten onderdrukken en zijn gevoelens verdoven, omdat het de meeste kinderen niet is toegestaan met woede op het onrecht dat het ervaart te reageren. Dan moet het zijn natuurlijke gevoelsreacties onderdrukken en het brein slaat deze lessen op. Later disciplineren deze verwonde kinderen hun eigen kinderen met dezelfde behandeling als zij zich niet met hun geschiedenis van pijn en lijden confronteren en hun ouders blijven sparen. Want het kind met het trauma -en meestal gaat het niet om 1 trauma maar om een geschiedenis van traumatische belevenissen- dat discipline en opvoeding heet wordt door de maatschappij alleen gelaten. Het kan niet op de hulp rekenen waar een kind op kan rekenen als het een oorlogssituatie heeft meegemaakt of een schietpartij op school. Alice Miller zegt in dit verband in Vrij van Leugens dat kinderen wier  trauma’s niet door de ouders veroorzaakt werden een grotere kans hebben om bij anderen empathie te vinden omdat iedereen zich immers voor kan stellen wat het betekent om als gijzelaar van terroristen een tijdlang in een verschrikkelijke machteloosheid verkeerd te hebben of zelfs in een kamp opgegroeid te zijn.  

Misschien heeft een kind in de ogen van Perry normen en discipline nodig en heeft hij zijn eigen vroege kindertijd niet doorleeft. Zoals zoveel psychiaters, psychologen en anderen hun geschiedenis van misbruik niet (volledig) onder ogen zijn gekomen en gevoeld hebben. Want dat zijn er maar heel weinig. Zij zullen geneigd zijn hun geschiedenis op de een of andere manier op hun cliënten over te dragen. Want verloochening en verdringing van het eigen lijden leidt tot niet kunnen VOELEN. We kunnen iets over de verloochende en verdrongen geschiedenis van Perry signaleren in de manier waarop Perry trauma benaderd. Bijvoorbeeld als hij in het interview zegt dat kinderen angststoornissen kunnen ontwikkelen wanneer ouders het kind de kans niet geven zijn wereld te exploreren en tegen hun kinderen zeggen ‘don’t do this and don’t do that’. Hier spreekt ongevoeligheid en ontkenning uit als het gaat om het lijden van een kind dat onder deze woorden verborgen ligt.

Ook klinkt het me naïef, verward en niet sensibel in de oren als hij in het interview de scheiding van de ouders van een zesjarige jongen ‘nothing too horrible’ noemt. Ondanks de scheiding en enige conflicten rondom de scheiding zou het leven van het kind goed zijn geweest tot aan het moment dat moeder een nieuwe, gewelddadige vriend in huis neemt. Dan wordt de ‘baseline’[7] verstoord zegt Perry en ontstaat er een stressvolle situatie voor het kind.

Eerdere stressvolle situaties zoals jarenlange, dagelijkse disciplinering en een scheiding op jonge leeftijd kunnen evenwel het stressapparaat verstoord hebben en deze vroege trauma’s zouden weleens de basis kunnen zijn van de baseline die Perry meet. Verlating van een kind bij een scheiding kan dikwijls een traumatische ervaring zijn, omdat eerdere gebeurtenissen waarbij het kind zich verlaten heeft gevoeld geactiveerd kunnen worden. Zeker als een jong kind in een situatie terecht komt waarin het zich machteloos voelt en in machteloze angst, machteloos verdriet en machteloze woede vast blijft zitten. Wanneer de ouders deze (oude) gevoelens van verlating niet erkennen door krachtige benoeming telkens wanneer deze gevoelens opleven dan moet het kind zijn normale gevoelsreacties onderdrukken en zich afsluiten voor de pijn. Deze onderdrukte pijn blokkeert het emotionele leven van het kind en veroorzaakt zeer veel stress. Het kind kan niet tot werkelijke rouw komen en de verwondende gebeurtenis kan niet integreren in de geschiedenis van het kind.    

Als Perry aanneemt dat het stressapparaat van het kind in evenwicht is, omdat er niet zulke verschrikkelijke dingen zijn gebeurd in het leven van de jongen vóór de komst van moeders vriend dan beschouw ik dat als een emotionele denkblokkade of blindheid. Alice Miller schrijft in Eva’s ontwaken dat emotionele blindheid barrières veroorzaakt in de hersenen ter bescherming tegen gevaren. Dat wil zeggen zegt Miller tegen traumatiseringen die al hebben plaatsgevonden en niet meer bestaan, maar die, omdat ze ontkend worden, als aanhoudend dreigend gevaar in de hersenen zijn gegrift. Denkblokkades remmen het vermogen te leren van nieuwe informatie en deze te verwerken. Deze blokkades lijken Perry te verhinderen na te denken over het kind dat hij zelf eens was en zijn geschiedenis te zien en te VOELEN.  

Om te weten of het waar is wat Perry zegt dat er niet al te vreselijke dingen zijn gebeurd vóór de komst van moeders vriend moeten we kunnen VOELEN als een kind. Om te kunnen VOELEN als een kind moeten we beroep doen op de ervaringen die we met onszelf hebben en met onze cliënten. Ervaringen die terug gaan naar hele vroege belevenissen uit de begin jaren van ons leven en deze onder woorden brengen. Dat onder woorden brengen kunnen we eerst doen wanneer we kunnen VOELEN. Als Perry kan VOELEN als het kind dat hij zelf geweest is zonder het latere (aan)geleerde erbij te betrekken dan zou hij meer begrip krijgen voor wat de jongen gevoelsmatig -en niet op het niveau van neuronen en hersenontwikkeling- doorstaan heeft.

Zonder veel moeite kunnen we uit de manier waarop Perry trauma beschrijft indirect de afwijzende houding zien van de volwassene tegen over zijn eigen gevoelsleven dat hij tegenkomt in het kind met het trauma. Hij wijst het kind in zichzelf af en wil hem niet naderbij komen. Deze afwijzing van het kind dat in hem leeft kan de lezer als emotioneel afstandelijk ervaren. Zolang Perry zich emotioneel distantieert van het lijden in zijn eigen kindertijd hoeft hij zich niet te realiseren hoe traumatisch de gevolgen kunnen zijn van het disciplineren van kinderen en van verlaten worden door een ouder, fysiek dan wel emotioneel.  

Het is ook niet moeilijk om te zien hoe Perry de schuldgevoelens van het kleine kind dat hij zelf eens was delegeert naar het kind met het trauma. Schuldgevoelens, omdat elk kind geneigd is de schuld en verantwoordelijkheid voor de wreedheid van zijn ouders op zich te nemen op grond van zijn onschokbare liefde voor hen[8]. Dat kan bijvoorbeeld blijken als hij een schoolklas informeert over een emotioneel verwonde klasgenoot en zegt ‘maybe this girl didn’t have a loving mommy and daddy, so she doesn’t understand how to make friends’. Dit klinkt voor mij als het overdragen van schuldgevoelens dat kan klinken als ‘omdat zij geen liefdevolle mama en papa heeft weet zij niet hoe ze vrienden moet maken’.

Hetzelfde las ik in Born for Love in de beschrijving van Eugenia, een emotioneel verwaarloosd meisje uit een Russisch weeshuis dat als peuter geadopteerd werd door een Amerikaans gezin. Perry schrijft ‘haar vriendschappen zijn niet zo hecht als degene die zij tussen andere mensen ziet’ en ‘ze ziet dat zij (haar vriendinnen) zich op een manier met anderen verbinden, die ze zelf niet begrijpt’. Hij beschrijft trauma op een manier dat versterkt wat er mis is aan de ander, wat niet functioneert, als een oorzaak die gelegen is in het kind.

Zo’n benadering van het kind kan de schuldgevoelens die het heeft dat het liefde onwaardig is versterken en haar verhinderen haar woede volledig te begrijpen en te beleven. Als de therapeut haar zou helpen de schuld niet bij zichzelf te leggen maar alleen bij degenen die dat echt verdienen kan ze begrijpen dat zij niet alleen verantwoordelijk is voor verbinding, maar dat een wisselwerking is tussen twee mensen en beiden verantwoordelijk zijn voor de manier van verbinden.  

Signalen voor projectie van schuld van de volwassene in het trauma bij het kind kunnen we ook vinden in het interview waar Perry beschrijft hoe hij de hele schoolklas betrekt bij het helpen van hun verwonde klasgenoot. Hij geeft hen informatie over waarom dit kind anders is dan de andere kinderen dat de klasgenoten helpt haar niet als een paria te beschouwen, maar zich opwerpen als haar beschermers. Maar waarom beschouwen kinderen een ander kind als paria? Omdat de meeste kinderen zelf op de een of andere manier in hun integriteit verwond zijn in de eerste beslissende jaren van hun leven met misbruik en mishandeling en ze zich voor de pijn moesten afsluiten omdat er geen hulp voor hen kwam en er geen helpende getuige[9] was.

Een kind dat met empathie bejegend is aan het begin van zijn leven zal empathisch en gevoelig blijven. Dat kind zal niet de behoefte voelen en ook niet anders kunnen dan zwakkeren te respecteren en te beschermen[10]. Met het geven van achtergrond informatie over het meisje aan haar klasgenoten benadrukt Perry niet alleen het ‘anders’ zijn van het kind en draagt hij schuldgevoelens over op het kind met het trauma, maar verloochent ook het lijden van de andere kinderen, omdat hij het kind in zichzelf miskent en zijn eigen lijden niet voelt.

Mij doet de manier waarop Perry trauma benadert denken aan het kind dat hij zelf eens was met trauma -de astma- en er niemand geïnteresseerd was in zijn pijn waarover zijn lichaam met de astma vertelt. De aandoening werd waarschijnlijk gezien als een oorzaak gelegen in het kind zelf (schuld) en niet als verwijzing naar vroeg trauma. Zo wordt al heel vroeg in het leven het gebruik van schuld geleerd. Zeer nauwkeurig vertelt Perry met de manier waarop hij over trauma vertelt, zoals met het overdragen van schuld en onderdrukte woede, van zijn eigen vroege geschiedenis. Omdat niemand hem geholpen heeft, een helpende getuige, zijn sterke emoties te laten zien en deze vanuit zijn eigen geschiedenis te begrijpen.  

Als de oorzaak van de symptomen bij het kind gezocht worden en niet bij zijn ouders kan het kind zijn gezonde agressie niet beleven en moet hij zijn ouders sparen en idealiseren als afweer tegen het Voelen van de wrede behandeling. Om niet te voelen wat hem als kind is aangedaan bestrijdt hij de gezonde woede in zijn verwonde cliënten met projecties van schuld. Voor het kind met het trauma betekent dit dat het zijn gerechtvaardigde woede op het onrecht dat het ervaren heeft nooit volledig kan begrijpen.

Alice Miller schrijft hierover in Gij zult niet merken (bladzijde 48) dat op deze manier de patiënt nogmaals zeer reëel (en niet alleen in de overdracht) getraumatiseerd wordt als hij tegen over een mens staat die zijn toorn niet volledig kan begrijpen en hij die daarom zelf niet kan begrijpen en aanvaarden. Het kind en het kind in de volwassene heeft kansen om te genezen als het de waarheid en zijn geschiedenis mag zien. Daarvoor heeft het kind in onze maatschappij een helpende getuige nodig die het helpt zijn geschiedenis te begrijpen en de volwassene een wetende getuige. Bruce Perry vervult deze rol niet.

 



[2] Perry, B.D. & Szalavitz, M. (2011). Born for Love; why Empathy is Essential --and Endangerd.

[4] Liefde is voor mij een manier van gedragen die de ander voelt als liefde. Wanneer de ander zich geaccepteerd voelt, gerespecteerd, gewaardeerd en gekoesterd.

[5] Discipline is misbruik van macht die volwassenen denken nodig te hebben in de omgang met kinderen.

[6] Cortisol is een stress hormoon. Het is een van de meest giftige stoffen die we kennen omdat het gezonde hersencellen afbreekt en de immuunfunctie ingrijpend onderdrukt. 

[7] Met baseline bedoeld Perry het weer in evenwicht komen van het stress response systeem van het lichaam na een potentieel gevaar.

[8] Miller, A. (1997). In den beginne was er opvoeding, Blz. 265.

[9] Een helpende getuige is iemand die het kind een besef van vertrouwen schenkt en van liefde. In het leven van een volwassene vervult een wetende getuige een vergelijkbare rol (vlg. Alice Miller in Vrij van Leugens, bladzijde 24).   

[10] Miller, A. (1997). In den beginne was er opvoeding. Blz. 266.

Tags:

Picture 44.jpg

Laatste artikelen

Archief

Platform onze kindertijd © Rupz | Inloggen beheerder.